Kılıç Ali Paşa Hamamı'nda Geçmiş ve Geleceği Buluşturan Restorasyon

Anasayfa Mimar Köşesi Kılıç Ali Paşa Hamamı'nda Geçmiş ve Geleceği Buluşturan Restorasyon

Yazar: Eda GEDİKOĞLU

14 Jul 2026

Osmanlı klasik dönem mimarisinin en önemli eserlerinden biri olarak kabul edilen Kılıç Ali Paşa Hamamı, Mimar Sinan'ın özgün tasarım anlayışını günümüze taşıyan başarılı restorasyon uygulamaları arasında gösteriliyor. İstanbul'un Tophane semtinde yer alan ve 16. yüzyılda inşa edilen yapı, Cafer Bozkurt Architecture tarafından gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon çalışmasıyla özgün mimari kimliğine yeniden kavuşurken, tarihi dokunun korunması ile çağdaş kullanım ihtiyaçlarının dengeli biçimde bir araya getirildiği örnek projelerden biri olarak öne çıkıyor. Bilimsel koruma ilkeleri doğrultusunda yürütülen çalışma, geleneksel yapı teknikleri ve özgün malzemelerin kullanımıyla Osmanlı mimarlık mirasının gelecek kuşaklara aktarılmasına önemli katkı sunuyor.

E-Dergi

SUMMARY:

Recognized as one of the most significant works of Classical Ottoman architecture, the Kılıç Ali Paşa Hamam stands as a remarkable example of how Mimar Sinan's original design vision has been preserved through a carefully executed restoration. Located in Istanbul's historic Tophane district and originally built in the 16th century, the bathhouse regained its authentic architectural identity through the comprehensive restoration carried out by Cafer Bozkurt Architecture. The project is widely regarded as a successful example of balancing the preservation of historic fabric with the requirements of contemporary use. Conducted in accordance with scientific conservation principles, the restoration employed traditional construction techniques and original materials, making a significant contribution to safeguarding Ottoman architectural heritage for future generations.

Proje Türü: Hamam, Restorasyon
Konum: İstanbul, Türkiye

Mimari: Cafer Bozkurt Architecture
Yapı Alanı: 935 m²
Arsa Alanı: 865 m²
Tamamlanma Yılı: 2011
Fotoğraflar: Cengiz Karlıova, Ahmet Ertuğ, Ergin İren, Sibel Özkarş
Elektrik Mühendisliği: 3A Engineering
Mekanik Mühendisliği: Coşkun Özbaş Engineering
Kategori: Hamam, Restorasyon
Proje Ekibi: Sibel Özkarş, Defne Bozkurt, Hasan Yırmıbeşoğlu, Vedat Kaya
Mimarlık Tarihi Danışmanı: Doğan Kuban
Statik Mühendisliği: Feridun Çılı
Yapı Fiziği: Erol Gürdal
Mimari Restorasyon: Şirin Akıncı
Şehir: İstanbul
Ülke: Türkiye

Mimarların aktardığına göre, Kılıç Ali Paşa Hamamı, Osmanlı Kaptan-ı Deryası Kılıç Ali Paşa adına, Mimar Sinan tarafından 1580 yılında Tophane'de inşa edilen külliyenin önemli yapılarından biri olarak hayata geçirildi. Osmanlı İmparatorluğu'nun tarihi liman bölgesini simgeleyen bu özgün yapı, gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon çalışmasının ardından yalnızca Tophane'nin kamusal yaşamına yeniden kazandırılmakla kalmadı; aynı zamanda uzun yıllar ihmal edilmiş bölgenin yeniden canlandırılmasına da önemli katkı sağladı. Yaklaşık 430 yıl boyunca biriken katmanlar, dolgu malzemeleri ve molozlar yapıyı adeta sararak özgün yüzeylerini gizlemiş ve yapıyı toprağın altında bırakmıştı. Restorasyon sürecinde tüm bu katmanlar titizlikle kaldırılarak Mimar Sinan'ın özgün tasarımı ortaya çıkarıldı ve birinci derece tarihi eser niteliğindeki yapı kökleriyle yeniden buluşturuldu.

Hamamın mimarisi, büyük ölçüde özgün yığma taş sistemi, kubbelerde kullanılan kurşun kaplamalar ve iç mekânda tercih edilen doğal taş malzemelerle karakter kazanıyor. Ana taşıyıcı duvarlarda, kubbelerde ve kemerlerde meydana gelen hasarlar ise yıllar boyunca su, don, bitki örtüsü ve düzenli bakım eksikliği nedeniyle oluştu. Ayrıca zaman içerisinde özgün kurşun kaplamaların yerine uygulanan kalın çimento, sıva, bitüm ve seramik katmanları, 16. yüzyıla ait tuğla dokusuna ciddi zarar verdi. Yapıya sonradan eklenen bu ağır katmanlar taşıyıcı sistemi olumsuz etkileyerek yapısal bütünlüğünü bozdu, düzensiz oturmalara neden oldu ve yapının depremlere karşı daha hassas hale gelmesine yol açtı.

Restorasyon kapsamında geleneksel taş işçiliği, ahşap ustalığı ve kurşun çatı uygulamaları gibi özel yapım tekniklerinden yararlanıldı. Yapının özgün karakterini koruyabilmek amacıyla mümkün olduğunca orijinal yapı malzemeleri tercih edildi. Yapıya özel olarak üretilen tuğlalar, geleneksel süsleme elemanları, özgün pencere sistemleri ve tarihi yapılarda kullanılan horasan harcı, restorasyon sürecinin önemli bileşenleri arasında yer aldı.

Hamam bünyesinde gerçekleştirilen yeni ekler ve kullanılan çağdaş malzemelerde ise eski ile yeninin estetik uyumu temel tasarım yaklaşımı olarak benimsendi. Bu kapsamda arka bahçede inşa edilen yeni servis yapısında çinko kaplama ve çelik taşıyıcı sistem tercih edildi. Eski su deposu ile özgün ısıtma mekânı ise yapının tarihi dokusuna zarar vermeden modern mekanik ve elektrik tesisatlarının yer aldığı teknik merkeze dönüştürüldü.

Yapının havalandırma sistemi de doğal prensiplere göre yeniden düzenlendi. Ana kubbenin tepesinde bulunan camegâh açıklığı sayesinde içeride biriken sıcak ve kullanılmış hava doğal olarak yükselerek dışarı atılıyor. Böylece alt kotlarda bulunan pencere açıklıklarından serin dış hava yapıya çekiliyor ve iç mekânda sürekli doğal hava sirkülasyonu sağlanıyor.

Yüzyıllar içerisinde ana kubbenin altında yer alan giriş ve soyunmalık bölümünde önemli mekânsal değişimler yaşandı. 16. yüzyıldaki özgün düzenlemede yalnızca duvar boyunca uzanan taş sedirler bulunuyor; ziyaretçiler burada oturuyor, kıyafetlerini duvardaki askılara asıyor ve hamam sonrası dinleniyordu. Ancak zaman içerisinde ziyaretçilerin daha fazla mahremiyet beklentisi doğrultusunda ahşap soyunma kabinleri eklendi. Bu değişim süreci, 1950'li yıllarda inşa edilen iki katlı büyük bir ahşap yapıyla sonuçlandı. Söz konusu ek yapı, özgün iç duvarları ve mimari detayların büyük bölümünü tamamen gizledi.

Projede alınan en önemli kararlardan biri, bu baskın 20. yüzyıl eklerini kaldırarak ana kubbe altındaki özgün Mimar Sinan dönemine ait mekânsal deneyimi yeniden ortaya çıkarmak oldu. Zemin katta bulunan taş sedirler yeniden görünür hale getirildi; oturma ve dinlenme alanları olarak düzenlenerek tarihî sosyal işlevlerini yeniden kazandı. Köşe bölümlerde ise mutfak ve servis alanları oluşturularak bu kullanım desteklendi. Bunun üzerinde ise masif meşe ağacından inşa edilen, yapının tarihi kimliğine saygılı bir asma kat tasarlanarak özel soyunma alanları oluşturuldu.

Sonuç olarak Kılıç Ali Paşa Hamamı restorasyonu, yapıyı yalnızca tek tek yapı elemanları üzerinden değil, bütüncül bir yaklaşımla ele alan başarılı bir koruma uygulaması olarak öne çıkıyor. Bilimsel yöntemlerden ödün vermeden yürütülen süreçte sanat ve mimarlık tarihçileri, arkeologlar, kimyagerler ve farklı disiplinlerden uzmanlar bir araya gelerek ortak çalışma yürüttü. Bu kapsamlı yaklaşım sayesinde Mimar Sinan'ın özgün eseri yeniden gün yüzüne çıkarılırken, Osmanlı döneminin önemli anıtlarından biri çağdaş kültür yaşamında yeniden hak ettiği görünürlüğe kavuştu.