Yüzme Havuzu Tesislerinde Topraklama

Anasayfa Teknik Makale Yüzme Havuzu Tesislerinde Topraklama

Yazar: Eda GEDİKOĞLU

13 Jan 2026

Yüzme havuzları, insan vücudunun suyla temas etmesi ve ıslak cilt direncinin ciddi oranda düşmesi nedeniyle elektrik çarpması riskinin en yüksek olduğu alanlardan biridir. IEC 60364-7-702 standardı, Türkiye'de TS HD 60364-7-702 olarak karşılık bulur, bu alanlardaki elektriksel güvenlik kurallarını belirleyen temel referanstır. Aşağıda, bu standardın güncel versiyonu çerçevesinde topraklama ve potansiyel dengeleme gerekliliklerini içeren bir inceleme yer almaktadır. Konunun önemini hatırlatmak, yapımcılar, işletmeciler, personel ve kullanıcılar açısından farkındalığı artırmak ve uzman bilgisine ne kadar çok gerek olduğunu vurgulamaktır. Bilinmelidir, topraklama olmazsa olmaz olduğu halde, elektrik güvenliğinin bir basamağıdır.

E-Dergi

Tamamlayıcı olarak Potansiyel Dengeleme

IEC 60364-7-702'ye göre havuzlarda en kritik güvenlik önlemi potansiyel dengelemedir. Bu, tüm iletken kısımların aynı elektriksel potansiyele getirilerek aralarında bir gerilim farkı (dokunma gerilimi) oluşmasını önler.

Bağlanması Zorunlu Kısımlar:

Havuz merdivenleri, korkulukları, kullanıcılar ve personelin ulaşabileceği tüm iletkenler.
Tramplenler ve atlama platformlarının metal aksamları vb.
Havuz içindeki lambalar, metal nozullar ve su giderlerinin metal çerçeveleri gibi iletken donanımlar (Elektriksel yalıtımlı değilse).
Havuz çevresindeki metal çitler ve bariyerler vb.
İletken su boruları, iletken filtre hatları, iletken drenaj boruları, (Boru tesisatının PVC vb olduğu durumlarda, yerleşik parçaların topraklanması gerekmez].
Hasır Çelik (Re-bar): Betonarme havuz yapısının içindeki inşaat demirleri mutlaka potansiyel dengeleme sistemine dahil edilmelidir.

Önemli: Eğer havuz çevresinde elektrikli yerden ısıtma sistemi varsa, bu sistemin üzerine yerleştirilen metal hasır veya ekran da potansiyel dengeleme barasına bağlanmalıdır.

Aşağıdaki iletken parçalar, 0, 1 ve 2 alanlarına bir potansiyel getirmedikleri sürece, harici iletken parçalar olarak sayılmazlar ve bu nedenle ek koruyucu eş potansiyel kuşaklamaya dahil edilmeleri gerekmez:

Erişim ve çıkış merdivenleri
Havuz kenarında korkuluklar ve tutamaklar
Izgara kapakları vb.
Pencere, Kapı çerçeveleri
Plastik boruların bağlı olduğu ve komşu topraklama ile temas etmeyen plastik bir havuzdaki iletken zemin gideri, bağlantı parçaları.
Sirkülasyon hattının boruları genellikle plastikten yapılır ve bu nedenle elektriksel olarak iletken değildir. Bu, potansiyel dengelemenin gerekli olmadığı anlamına gelir.

Bunlara bağlı metal duvar beslemeleri, emişlerde potansiyelin ortaya çıkmadığı anlamına gelir. Bu nedenle topraklanmaları gerekmez. Sualtı projektörleri sudaki tutamaklarda böyledir ve potansiyel dengeleme gerektirmez. Projektörler bir transformatör aracılığıyla elektriksel olarak izole edilir ve emniyetli ekstra düşük voltajla çalıştırılır. Tüm metal tesisat parçaları, toprak potansiyeline bağlandığında, suda negatif yüklü bir elektrot gibi davranır. Zemin giderindeki girdap önleyici kapaklar veya yüzey temizleyicideki paslanmaz çelik süzgeç parçası gibi metal panellerin yüzeylerindeki bu negatif elektrik yükü, suda siyah-gri birikintilere yol açabilir. Bu tür birikintiler korozyon değildir ve temizlikle geçici olarak giderilebilir (bkz. Şekil 1 ve 2). Bu durumlarda tek çare elektrik yalıtımıdır. Potansiyel dengeleme olmasa bile, betondaki donatıya bağlı olmaları halinde ankastre parçalarda bu durum meydana gelebilir. Bu nedenle, ankastre parçalar donatı ile temas etmemeli veya donatıya bağlanmamalıdır.

Eş potansiyel Dengeleme Planı (Bağlantı Detayları)

Havuz çevresindeki tüm metal aksamlar "Eş potansiyel Dengeleme Barası" üzerinden birbirine bağlanmalıdır. Daima konu uzmana bilgisi gerektirir.

Eş potansiyel Şebeke vb. Topraklama

Standartların (IEC 60364) üzerinde en çok durduğu konu, toprağın derinliğine bir plaka gömmekten ziyade, havuzun etrafında bir "eş potansiyel kafes" oluşturmaktır.

Halka Topraklayıcı: Havuzun etrafını çevreleyen, çıplak bakır iletkenden oluşan bir halka tesis edilmelidir.
Yüzey Gradyan Kontrolü: Topraklama plakası tek başına "adım gerilimi" riskini çözmez. Havuzun yürüme alanlarının altına yerleştirilen hasır çelik donatı veya bakır iletken ağ, plaka ile irtibatlandırılarak yüzeydeki gerilimi her noktada eşitler.
Betonarme Entegrasyonu: Plakadan gelen uçlar, havuz gövdesindeki inşaat demirlerine klemenslerle bağlanmalıdır. Böylece havuzun kendisi dev bir elektrot gibi davranır.

Havuzların "Bağımsız" Topraklanması: Risk mi, Gereklilik mi?

Elektrik mühendisliğinde "bağımsız topraklama", bir tesisin ana topraklama sisteminden tamamen kopuk, ayrı bir elektrot sistemine sahip olması anlamına gelir. Havuzlar için bu uygulama (Bağımsız havuz yapıları hariç) oldukça tehlikelidir ve standartlarca önerilmez.

Potansiyel Farkı Riski: Eğer havuzun topraklaması binadan tamamen bağımsız (izole) yapılırsa, bir arıza anında bina toprağı ile havuz toprağı arasında ciddi bir gerilim farkı oluşabilir. Havuz kenarında duran bir kişi, bir eliyle binaya bağlı bir metal aksama dokunup ayağıyla havuz suyuna veya kenarına temas ederse, bu iki farklı "toprak" arasındaki potansiyel farkı risk oluşturabilir.
Doğru Yaklaşım: Havuz için lokal bir topraklayıcı (plaka veya çubuk) tesis edilebilir, bu topraklama güvenliği açısından oldukça ilave fayda sağlayabilir. Ancak bu elektrot mutlaka binanın ana eş potansiyel barasına bağlanarak sistemle "bütünleşik" hale getirilmelidir.

Topraklama Plakaları ve Kullanım Amaçları

Topraklama plakaları (levhalar), genellikle dikey çubukların (kazıkların) yeterli direnç değerini sağlamadığı veya zeminin kayalık/sert olduğu durumlarda tercih edilir. Özellikle toprağa gömülü havuzların altı bu plakaların yerleştirilmesi için çok elverişli yerlerdir. Geniş yüzey alanı sayesinde toprakla temas direnci düşüktür. Özellikle özgül direnci yüksek olan topraklarda akımı dağıtmakta daha başarılıdır.

Plaka Seçimi ve Montaj Kriterleri:

Malzeme ve Boyut: Genellikle 0.5x1m veya ≥0,5 m2, en az 2 mm kalınlığında som bakır plakalar kullanılır.
Montaj Derinliği: Plakanın üst kenarı, don seviyesinin altında ve en az 1 metre

Topraklama Sistemleri ve RCD Gereklilikleri

Standart, besleme sistemine göre belirli kısıtlamalar getirir:
TN-S Sistemi: Havuz alanlarında tercih edilen sistemdir. Koruma iletkeni (PE) ve Nötr (N) hattı ayrılmış olmalıdır. TN-C sistemi (PEN iletkeni kullanımı) havuz bölgelerinde kesinlikle yasaktır.
RCD (Artık Akım Cihazı): Bölge 1 ve 2'deki devrelerin çoğu için 30 mA eşikli RCD kullanımı zorunludur.
SELV (Safety Extra-Low Voltage): Bölge 0 ve 1'de kullanılacak ekipmanlar (örneğin su altı aydınlatmaları) sadece SELV ile beslenebilir.
Sınır değerler: AC 12V veya DC 30V. SELV kaynağı (trafo), mutlaka Bölge 0, 1 ve 2'nin dışında konumlandırılmalıdır.

Kısa güvenlik gerekleri Parametre	Bölge 0 (Su İçi)	Bölge 1 (Kenar)	Bölge 2 (Dış Çerçeve)
IP Koruma	IPX8	IPX4 / IPX5	IPX2 (İç) / IPX4 (Dış)
Max. Voltaj	12V AC / 30V DC	12V AC / 30V DC	230V AC (RCD Korumalı)
Anahtar/Priz	Yasak	Yasak	İzin verilir (RCD şartıyla)
Aydınlatma	Sadece SELV	Sadece SELV	SELV veya RCD korumalı

Kritik Uyarılar ve Güncel Değişiklikler

Standartta yapılan son güncellemelerle birlikte:

Doğal Havuzlar: Standart artık sadece yapay havuzları değil, yüzme amaçlı kullanılan göl veya kıyı bölgelerindeki tesisatları da kapsamaktadır.
IP Sınıflandırması: Bölge 0'da IPX8, Bölge 1'de IPX4 (veya tazyikli su temizliği varsa IPX5) koruma sınıfı zorunludur.
İzoleli Sistemler: Eğer havuz tamamen yalıtkan malzemeden (polyester, plastik vb.) yapılmışsa ve çevresinde iletken bir yapı yoksa, potansiyel dengeleme gerekliliği bu malzemeler için aranmaz; ancak suyun kendisi ve suyla temas eden metal tesisat (pompalar vb.) hala risk teşkil eder.

Bu inceleme, genel bir rehber niteliğindedir. Uygulama aşamasında bölgenizdeki yerel yönetmelikleri (örneğin Türkiye'de Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği) ve projenize özel detayları uzman bir mühendis eşliğinde değerlendirmeniz hayati önem taşır.

Önemli ek bilgiler

TN-C Sistem Yasağı: Havuz tesisatında Nötr ve Toprak hattı asla birleştirilmemelidir (PEN iletkeni kullanılmaz). Her zaman TN-S (ayrı nötr, ayrı toprak) uygulanmalıdır.

Ek Yasağı: Havuz altından veya nemli alanlardan giden kablolarda kesinlikle ek yapılmamalı, kablolar tek parça olarak buatlara ulaşmalıdır.
Sızdırmazlık: Kablo girişlerinde mutlaka uygun ölçüde rekor kullanılmalı ve panonun IP sınıfı korunmalıdır.
Su Altı Aydınlatma: Armatürlerin içindeki kablo bağlantıları fabrikasyon reçineli olmalı. Kablolar kesinlikle eksiz ve değiştirilebilir olmalıdır.

OSPA- ERKOÇ LTD. Genel Müdürü Ethem Erkoç